Spotkanie XXV – Co nam mówi teoria?

Tym razem skupiliśmy się na podstawach teoretycznych, które mają nam pomóc w poprawnym zrozumieniu tematu konferencji i stać się podstawą do napisania naszych referatów. Przestrzeń tekstu (z racji na wpisany w nazwę profil naszego Koła, skupiliśmy się na tekście literackim, ale, rzecz jasna, teorię tę można przenieść także na płaszczyznę innych sztuk) ma wiele aspektów i może być odczytywana na rozmaite sposoby: jako usytuowanie bohaterów i narratora (punkty widzenia), jako element struktury dzieła, poprzez wskazanie wykorzystanego w tekście archetypu przestrzeni (domu, drogi, labiryntu) itp.

Opierając się na tekście Mihaly’ego Süskösda poruszyliśmy kwestie funkcji przestrzeni i sposobu jej oddania w konkretnych tekstach literackich, począwszy od ujęć i funkcji przestrzeni w powieściach realistycznych, na tekstach współczesnych skończywszy, wskazując za węgierskim badaczem, że obecnie przestrzeni nie da się badać w oderwaniu od czasu, gdyż te dwa elementy warunkują się wzajemnie.

Odwołując się do proksemiki Edwarda T. Halla (teorii mówiącej o roli przestrzeni i dystansu w procesie komunikacji), podzieliliśmy się naszymi prywatnymi doświadczeniami, zwracając uwagę na różnice miedzy dystansem w komunikacji na szczeblu służbowym (np.: w banku, urzędzie skarbowym) i na szczeblu prywatnym (rozmowa ze znajomymi). Na deser zostawiliśmy sobie geopoetykę oraz nieokreśloną, zagmatwaną i niestałą przestrzeń gotycką.

Specjalne podziękowania kierujemy do naszej przewodniczącej, która na 25 spotkanie koła upiekła 25 muffinów! (Z niecierpliwością czekamy na spotkanie 50!)

Temat spotkania opracowała i przedstawiła mgr Magdalena Drabikowska

Spotkanie XXIV – Heterotopie

Po radosnych obchodach urodzin opiekunki naszego koła Pani Dr Natalii Lemann (której jeszcze raz składamy najserdeczniejsze życzenia), przeszliśmy do głównego zagadnienia naszych zajęć, jakim były heterotopie w ujęciu Michela Foucault, dokładnie omówione w jego tekście z 1967 roku zatytułowanym Des espaces autres.

Dyskusja toczyła się wartko, albowiem wszyscy bardzo szybko zorientowaliśmy się, jak bardzo szerokie i pojemne jest pojęcie heterotopii oraz jak wiele przejawów tego zjawiska odnajdujemy w naszym bezpośrednim otoczeniu.

Foucault zauważył, że kiedy porządek sacrum i profanum został kulturowo podważony, przestrzeń ujawniła swój heterogeniczny charakter. Analizując ten problem francuski filozof stworzył termin heterotopia – tzw. kontr-miejsce będące odbiciem przestrzeni realnej – i przeciwstawił je utopii, czyli przestrzeni idealnej, konstruktowi, który nie ma prawa się zrealizować.

Już na tym etapie dyskusji zauważyliśmy, że heterotopia nie istnieje obiektywnie, a jest jedynie sposobem postrzegania przestrzeni jako nacechowanej w określony sposób. Foucault przytacza przykład cmentarza: na podstawie historycznych zmian umiejscawiania go w przestrzeni miejskiej (w odniesieniu do centrum i peryferii), można badać zmiany w sposobie postrzegania śmierci, która w oczach społeczeństwa stawała się coraz bardziej niebezpieczna i niehigieniczna.

Posiłkując się tekstem, omówiliśmy szczegółowo sześć głównych cech heterotopii, wskazując na związek ich powstawania z kulturą społeczności, w której funkcjonuje, a także uznając jej pojawienie się za znak ustanawiania nowych norm, gdy stare przestają funkcjonować. Mianem heterotopii określiliśmy także szczególne miejsca o charakterach zmiennych, hybrydycznych, wirtualnych, nacechowanych ukrytymi śladami historii. Bardzo istotny okazał się problem czasu, który zmienia daną przestrzeń, bądź przeciwnie, zdaje się kumulować w jakimś miejscu (jak w muzeum, bibliotece lub na strychach starych domów, przechowujących historie wielu pokoleń).

Podawaliśmy rozmaite przykłady heterotopii, zauważając że są nimi m.in.: wyimaginowana przestrzeń tworzoną przez dzieci w trakcie zabaw, indywidualny obraz miasta tworzony przez każdego z nas (por.: temat poprzedniego spotkania), a nawet teren naszego Instytutu, zmieniający na przestrzeni lat swoje funkcje, z których kilka obecnie istnieje obok siebie.

Temat spotkania opracował i przedstawił mgr Julian Czurko.

Wykorzystany tekst teoretyczny:
ℑ M. Foucault, O innych przestrzeniach. Heterotopie, [w:] www.foucault.info/documents/heteroTopia; "Kultura Popularna" nr 2(16)/2006; "Teksty Drugie" nr 6(96)/2005.

Spotkanie XXIII – Post-polis

Pierwsze merytoryczne spotkanie w nowym roku akademickim odbyło się 24 października. Natalia Królikowska wprowadziła nas w tematykę książki Ewy Rewers pt. Post-polis. Wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta. Było to jednocześnie pierwsze z cyklu spotkań poświęconych przestrzeni w literaturze i kulturze, głównemu motywowi przyświecającemu tegorocznym spotkaniom Koła.

Problematyka poruszana przez Rewers w jej najnowszej publikacji przyczyniła się do rozwinięcia ożywionej dyskusji, w czasie której odwoływano się m.in. do poglądów Webera, Benjamina czy Ricoeura. Szeroko omawiana koncepcję polis oraz metapolis, ich funkcji, właściwości oraz analogii do innych tekstów kultury oraz architektury.

Wiele kontrowersji wzbudził temat tagowania - czyli znakowania oraz eksplorowania przestrzeni miejskiej przez grafficiarzy (writerów), rozpatrywany w kategoriach estetycznych i antropologicznych. Całość wystąpienia prelegentka uzupełniła prezentacją multimedialną prezentującą zagospodarowanie przestrzeni wielkich miast takich jak Odessa, NY, Łódź i Wrocław oraz tagowania, jakiemu została ona poddana.

Przypis przewodniczącej: żałujcie, żałujcie, jak Was nie było, dyskusja przednia była i emocjonująca ;)