Spotkanie XX – Przygotowania do VIII Festiwalu Nauki, Techniki i Sztuki

Z racji tego, że nasze Koło po raz kolejny zamierza brać udział w odbywającym się w Łodzi Festiwalu Nauki Techniki i Sztuki, kolejne spotkanie poświęcone było sprawom organizacyjnym związanym z tą imprezą. Tym razem postanowiliśmy zająć się tematyką czarownic i wiedźm, ze szczególnym naciskiem na funkcjonowanie tych figur w kulturze wyobraźni zbiorowej. Członkowie Koła już wcześniej zaproponowali i opracowali tematy, które zamierzają zaprezentować szerszemu gronu słuchaczy 25 kwietnia 2008 r., w związku z czym na piątkowym spotkaniu przedstawiali zarys swoich referatów i najważniejsze tezy w nich poruszane. Dyskusja na ich temat pozwoliła na wprowadzenie drobnych poprawek i lepsze dopracowanie wystąpień. Główną część naszego zebrania stanowiło jednak przećwiczenie najważniejszego punktu naszego festiwalowego — proces Macochy z baśni o Królewnie Śnieżce. Zastanawialiśmy się nad podziałem ról, inscenizacją naszego "przedstawienia", kostiumami i rekwizytami, staraliśmy się wspólnymi siłami ułożyć jak najciekawszą "listę dialogową". A wszystko po to, by 25 kwietnia wszystko wypadło jak najlepiej.

Spotkanie XIX – Literatura i kultura w czasach Murasaki Shikibu

To była druga część naszej podróży w czasie i przestrzeni, podczas której zwiedzaliśmy Japonię okresu Heian, uważanego za najbardziej dynamiczny i płodny okres rozwoju kultury japońskiej. Zwróciliśmy szczególną uwagę na rolę kobiet w sztuce z przełomu pierwszego i drugiego tysiąclecia, nie do końca słusznie, jak uznaliśmy, nazywanego przez nas średniowieczem, gdyż Japończycy już wtedy kulturowo wyprzedzali Europę o kilkaset lat. Okazało się, że to właśnie damy dworu, sprawujące pieczę nad życiem kulturowym pałacu cesarskiego, w dużej mierze przyczyniły się do rozwoju typowych dla okresu Heian form literackich, a ich emocjonalność miała decydujący wpływ na wytworzenie się unikalnych norm estetycznych sztuki japońskiej.

Zastanawialiśmy się także, czy Europejczyk byłby w stanie napisać haiku, dostosowując się do rygorystycznych reguł wiersza i nie gubiąc nic z jego charakteru? Czy nasz alfabet nadaje się do pisania tego typu wierszy oraz czy człowiek zachodu jest w stanie zrozumieć sens i filozofię haiku? I w końcu czy haiku jest przekładalne na inne języki?

Wreszcie zajęliśmy się typowym dla Japończyków sposobem postrzegania piękna, jako tego, co ulotne, czego symbolem z czasem stało się kwitnące drzewko wiśni, którego kwiaty opadają zwykle po dwóch, trzech dniach, a niekiedy nawet po kilku godzinach.
Niezwykle pomocna dla zrozumienia i omówienia tematu była książka Lisy Dalby, Opowieści Murasaki, szczegółowo oddająca klimat i obyczajowość panującą na dworze cesarskim epoki Heian, która jest jednocześnie przepleceniem wątków biograficznych z życia japońskiej pisarki z początku drugiego tysiąclecia, Murasaki Shikibu i elementów spisywanych przez nią samą historii.

Kto nie był, niech żałuje – jest czego!


Niniejsze sprawozdanie dedykuję wszystkim, którzy widząc zachód słońca, boleją, że nie mogą go wchłonąć wraz z oddechem i ocalić w sobie – na zawsze.

– Agata Grykien


Wykorzystana literatura:
ℑ Lisa Dalby, Opowieści Murasaki, przeł. M. Krygier, Albatros, Warszawa 2003.

Wykorzystane teksty teoretyczne:
ℑ Estetyka japońska antologia, t.1-2, pod red. K. Wilkoszewskiej, Universitas, Kraków.
ℑ Ruth Benedict, Miecz i chryzantema, przeł. E. Klekot, PIW, Warszawa 2003.
ℑ Roland Barthes, Imperium znaków, przeł. A. Dziadek, KR, Warszawa 1999.

Spotkanie XVIII – The Pillow Book Petera Greenawaya

Antropolodzy literatury nie boją się niczego i nikogo. Świadczy o tym fakt, że na kolejnym swoim spotkaniu postanowili zająć się trudnym dziełem jednego z najmniej zrozumiałych twórców współczesnego kina artystycznego — Petera Greenawaya. Na nic zdały się wybrane przez niego nietypowe rozwiązania filmowe, zaburzenia narracji, trudna dla odbiorców spoza kręgu kultury japońskiej (ale nie dla łódzkich kulturoznawców) tematyka, które miały w zamierzeniu zaburzyć naszą percepcję i utrudnić odczytanie pojawiających się na ekranie laptopa obrazów. Film The Pillow Book, oparty na pochodzącym z ok. 1002 roku klasycznym już japońskim tekście literackim Sei Shōnagon pod tym samym tytułem, dzięki umiejscowieniu w odpowiednim kontekście historyczno–estetycznym okazał się utworem bardzo złożonym i wymagającym od widza dużej kompetencji. Przemieszanie planów zamierzchłej przeszłości i historii z teraźniejszością, odwołania do kultury japońskiej, problematyka pisma i samego procesu zapisu — to tylko niektóre z wielu aspektów omawianego przez nas dzieła, które zdążyliśmy poruszyć. Rozważania na temat kultury japońskiej będą przez nas kontynuowane na naszym kolejnym spotkaniu, zaraz po świętach Wielkanocy.

Projekcję i "przypisy" do filmu przygotował Julian Czurko.

P.S. Jako ciekawostkę polecamy tłumaczenie z japońskiego na angielski wszystkich XIII Ksiąg, napisanych przez główną bohaterkę filmu The Pillow Book.